Erken yaşta müzik eğitimi: 0‑6 yaş ebeveyn rehberi

Erken yaşta müzik eğitimi, çocuğu küçük yaşta bir enstrüman uzmanı yapmak demek değil. Bu dönemde amaç, çocuğun müziği dinlemesi, hissetmesi ve kendisi üretmesi için ona doğru ortamı sunmak. Bu rehberde 0-6 yaş için yaşa göre neler yapılabileceğini, piyanoya ne zaman başlanabileceğini ve evde uygulanabilecek basit bir rutini anlatıyorum.

Renk ve şekil temelli piyano yöntemimizi 12 yılı aşkın süredir küçük çocuklarla geliştiriyoruz; önce ABD'de kendi öğrencilerimizle, sonra İstanbul'da. Aşağıdaki öneriler hem bu deneyime hem de ilgili araştırmalara dayanıyor.

1. İlk yıllar neden önemli?

Çocuğun beyni ilk yıllarda çok hızlı gelişir ve çevreden gelen seslere, ritimlere, dile son derece duyarlıdır. Müzik bu döneme doğal olarak uyar, çünkü çocuklar ritme ve melodiye kendiliğinden tepki verir.

• Dokuz aylık bebeklerle yapılan kısa bir ritim-oyun programı, bebeklerin hem müzikteki hem de konuşmadaki zamanlama örüntülerini işleme biçimini güçlendirdi (Zhao ve Kuhl, 2016).
• Ebeveynleriyle birlikte aktif müzik derslerine katılan bebekler, yalnızca müzik dinleyen bebeklere göre daha erken iletişim jestleri ve daha olumlu sosyal davranışlar gösterdi (Gerry, Unrau ve Trainor, 2012).
• 2-3 yaşında evde sık sık birlikte şarkı söylenen çocukların 4-5 yaşındaki kelime dağarcığı, sayı becerileri ve dikkat ölçümleri biraz daha iyiydi (Williams ve ark., 2015).

Ortak nokta şu: Fark, çocuğun müziğe aktif olarak katıldığı ve bunu bir yetişkinle birlikte yaptığı durumlarda ortaya çıkıyor. Müzik ve zekâ ilişkisini merak ediyorsanız, araştırmaların ayrıntılı özetini müzik eğitimi ve zekâ gelişimi yazımızda bulabilirsiniz.

2. Yaşa göre müzik: 0–6 yaş

3. Piyanoya kaç yaşında başlanır?

Geleneksel, nota okumaya dayalı piyano dersleri genellikle 5-7 yaş civarında başlar. Bunun nedeni nota okumanın soyut bir beceri olması: Çocuğun çizgileri, aralıkları ve sembolleri ayırt edebilmesi, bunları parmak hareketine çevirebilmesi gerekir.

Ancak piyanoyla tanışmak için bu yaşı beklemek gerekmiyor. 2,5 yaştan itibaren renk ve şekil gibi somut görsel ipuçlarıyla başlamak mümkün. Çocuk hazır olup olmadığını genellikle şu işaretlerle gösterir:

• Birkaç dakika boyunca aynı etkinliğe dikkatini verebiliyor.
• Renkleri ayırt edebiliyor ve eşleştirebiliyor.
• İşaret parmağıyla tek bir tuşa bilerek basabiliyor.
• Bildiği bir şarkıyı mırıldanıyor ya da ritmine eşlik ediyor.

Bu işaretlerin çoğu varsa, kısa ve oyun gibi oturumlarla başlayabilirsiniz. Evde hangi klavyenin uygun olduğunu klavye seçimi rehberimizde yaşa ve bütçeye göre anlattım.

4. Evde 10 dakikalık müzik rutini

Özel bir eğitim almanız gerekmiyor. Düzenli ve keyifli olması yeterli. Örnek bir rutin:

1. Isınma (2 dk): Bildiğiniz bir şarkıyı birlikte söyleyin, el çırparak ritim tutun.
2. Dinle ve tekrar et (2 dk): Kısa bir ritmi siz çalın ya da çırpın, çocuk tekrar etsin. Sonra rolleri değiştirin.
3. Klavye (4 dk): Bir ya da iki ölçülük kısa bir ezgiyi birlikte çalın. Hata yapması sorun değil; çaldığını duyması önemli.
4. Serbest çalma (2 dk): Çocuk kendi "şarkısını" uydursun. Siz dinleyici olun ve alkışlayın.

Haftada bir saat yerine her gün on dakika: Küçük çocuklarda süreklilik, süreden daha önemlidir.

5. İyi bir erken yaş müzik dersinde neye bakmalı?

• Çocuk aktif mi? Derste çocuk şarkı söylüyor, hareket ediyor, çalıyor mu, yoksa çoğunlukla dinliyor mu?
• Süre yaşa uygun mu? 3-5 yaş için 30-40 dakikalık, içinde farklı etkinlikler olan dersler idealdir.
• Ebeveyn katılımı var mı? Özellikle 3 yaş altında ebeveynin derse katılması, öğrenileni eve taşımayı kolaylaştırır.
• Başarı nasıl tanımlanıyor? İlk aylarda hedef performans değil; çocuğun müzikten keyif alması, dikkatini toplaması ve ilk şarkılarını çalabilmesi olmalı.
• Grup dersi mi, bireysel mi? Küçük yaşta grup dersleri paylaşma ve birlikte hareket etme açısından değerlidir. Birlikte müzik yapan dört yaşındaki çocukların birbirine daha çok yardım ettiğini gösteren çalışmalar var (Kirschner ve Tomasello, 2010).

6. Renk ve şekille başlamak

Yöntemimizde her tuşun bir rengi var. Yedi renk, klavyedeki yedi beyaz tuşa karşılık geliyor. Bir daire sağ eli, bir üçgen sol eli gösteriyor. Böylece küçük bir çocuk ilk derste şunu yapabiliyor: rengi görüyor, tuşu buluyor, doğru eliyle basıyor ve tanıdığı bir şarkıyı duyuyor.

Bu yaklaşım notayı ortadan kaldırmıyor. Çocuk renk ve şekille güven kazandıktan sonra, aynı şarkılar üzerinden notaya adım adım geçiyor. Yöntemin uygulaması bugün 48 ülkede kullanılıyor. Aynı yöntemi ileri yaşta piyanoya başlayanlarla da kullanıyoruz.

Ücretsiz

İlk şarkıyı birlikte çalın

Tarayıcıda hemen deneyebileceğiniz bir demo şarkı hazırladık. Uygulama ise iPhone, iPad ve Android'de ücretsiz.

Demo şarkıyı aç

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

1. Gerry, D., Unrau, A., & Trainor, L. J. (2012). Active music classes in infancy enhance musical, communicative and social development. Developmental Science, 15(3), 398–407. doi:10.1111/j.1467-7687.2012.01142.x
2. Kirschner, S., & Tomasello, M. (2010). Joint music making promotes prosocial behavior in 4-year-old children. Evolution and Human Behavior, 31(5), 354–364. doi:10.1016/j.evolhumbehav.2010.04.004
3. Williams, K. E., Barrett, M. S., Welch, G. F., ve ark. (2015). Associations between early shared music activities in the home and later child outcomes. Early Childhood Research Quarterly, 31, 113–124. doi:10.1016/j.ecresq.2015.01.004
4. Zhao, T. C., & Kuhl, P. K. (2016). Musical intervention enhances infants' neural processing of temporal structure in music and speech. PNAS, 113(19), 5212–5217. doi:10.1073/pnas.1603984113

İlgili yazılar

Araştırmalar ne söylüyor

Müzik eğitimi çocuğun zekâsını geliştirir mi?

Müzik dersi çocuğu daha zeki yapar mı? Mozart etkisinden beyin görüntüleme çalışmalarına, erken yaşta müzik eğitimi ve zekâ gelişimi üzerine araştırmaların sade özeti.

Yazıyı oku →

Ebeveyn rehberi

Çocuğunuz İçin Doğru Klavye: Bir Ebeveyn Rehberi

Bütçeye ve yaşa göre klavye önerileri, dikkat etmeniz gerekenler: pratik bir ebeveyn rehberi.

Yazıyı oku →

Dr. Erman Türkili

Renk ve şekil temelli piyano yönteminin geliştiricisi. Bahçeşehir Üniversitesi Konservatuvarı öğretim üyesi.

Avrupa Bilim ve Sanat Akademisi Üyesi