Muziekonderwijs voor jonge kinderen: gids voor ouders van 0 tot 6 jaar

Muziekonderwijs voor jonge kinderen gaat er niet om een kleuter tot instrumentexpert te maken. In deze fase is het doel om het kind de juiste omgeving te geven om muziek te horen, te voelen en zelf te maken. In deze gids leg ik uit wat je op elke leeftijd van 0 tot 6 jaar kunt doen, wanneer een kind met piano kan beginnen en welke eenvoudige routine je thuis kunt gebruiken.

We ontwikkelen onze pianomethode met kleuren en vormen al meer dan 12 jaar met jonge kinderen, eerst met onze eigen leerlingen in de Verenigde Staten, daarna in Istanbul. De tips hieronder zijn gebaseerd op die ervaring en op het relevante onderzoek.

1. Waarom de eerste jaren ertoe doen

De hersenen van een kind ontwikkelen zich in de eerste jaren heel snel en zijn erg gevoelig voor klanken, ritmes en taal in de omgeving. Muziek past daar vanzelf bij, want kinderen reageren uit zichzelf op ritme en melodie.

• Een kort ritme-spelprogramma met baby's van negen maanden versterkte hoe zij tijdspatronen in zowel muziek als spraak verwerkten (Zhao & Kuhl, 2016).
• Baby's die met hun ouders actieve muzieklessen volgden, lieten eerdere communicatieve gebaren en positiever sociaal gedrag zien dan baby's die alleen naar muziek luisterden (Gerry, Unrau & Trainor, 2012).
• Kinderen met wie ouders op 2- tot 3-jarige leeftijd thuis vaak zongen, hadden op 4- tot 5-jarige leeftijd een iets grotere woordenschat, betere rekenvaardigheid en betere aandacht (Williams et al., 2015).

De rode draad: het verschil ontstaat wanneer het kind actief meedoet met muziek, en dat samen met een volwassene doet. Benieuwd naar muziek en intelligentie? Je vindt een uitgebreide samenvatting van het onderzoek in ons artikel Worden kinderen slimmer van muziekles?

2. Muziek per leeftijd: 0–6 jaar

3. Vanaf welke leeftijd kan een kind piano leren?

Traditionele pianolessen met notenschrift beginnen meestal rond 5 tot 7 jaar. Dat komt doordat noten lezen een abstracte vaardigheid is: het kind moet lijnen, tussenruimtes en symbolen onderscheiden en die omzetten in vingerbewegingen.

Maar je hoeft niet tot dan te wachten om kennis te maken met de piano. Beginnen vanaf 2,5 jaar met concrete visuele hulpmiddelen zoals kleuren en vormen is mogelijk. Kinderen laten meestal met deze signalen zien dat ze er klaar voor zijn:

• Ze kunnen een paar minuten bij één activiteit blijven.
• Ze kunnen kleuren onderscheiden en aan elkaar koppelen.
• Ze kunnen bewust één toets met één vinger indrukken.
• Ze neuriën een bekend liedje of bewegen mee op het ritme.

Klopt het meeste hiervan, dan kun je beginnen met korte, speelse sessies. Welk keyboard bij welke leeftijd en welk budget past, lees je in onze keyboardgids.

4. Een muziekroutine van 10 minuten voor thuis

Je hebt geen speciale opleiding nodig. Het moet alleen regelmatig en leuk zijn. Een voorbeeld:

1. Opwarmen (2 min): zing samen een bekend liedje en klap de maat.
2. Luisteren en nadoen (2 min): klap of speel een kort ritme en laat je kind het nadoen. Wissel daarna van rol.
3. Keyboard (4 min): speel samen een korte melodie van één of twee maten. Foutjes geven niet; horen wat ze speelden is waar het om gaat.
4. Vrij spelen (2 min): laat je kind een eigen "liedje" verzinnen. Wees het publiek en applaudisseer.

Liever elke dag tien minuten dan één uur per week: bij jonge kinderen is regelmaat belangrijker dan duur.

5. Waar let je op bij muziekles voor peuters en kleuters?

• Is het kind actief? Zingt, beweegt en speelt het kind tijdens de les, of luistert het vooral?
• Past de lengte bij de leeftijd? Voor 3 tot 5 jaar zijn lessen van 30–40 minuten met afwisselende activiteiten ideaal.
• Doen ouders mee? Vooral onder de 3 jaar maakt een meedoende ouder het makkelijker om het geleerde mee naar huis te nemen.
• Hoe wordt succes gedefinieerd? In de eerste maanden hoort het doel niet prestatie te zijn, maar plezier in muziek, concentratie en de eerste liedjes kunnen spelen.
• Groepsles of individueel? Op jonge leeftijd is groepsles waardevol voor delen en samen bewegen. Onderzoek laat zien dat vierjarigen die samen muziek maakten elkaar daarna vaker hielpen (Kirschner & Tomasello, 2010).

6. Beginnen met kleuren en vormen

In onze methode heeft elke toets een kleur. Zeven kleuren horen bij de zeven witte toetsen van het keyboard. Een cirkel staat voor de rechterhand, een driehoek voor de linker. Zo kan een jong kind al in de eerste les de kleur zien, de toets vinden, met de juiste hand drukken en een herkenbaar liedje horen.

Deze aanpak schaft het notenschrift niet af. Zodra het kind zich zeker voelt met kleuren en vormen, stapt het stap voor stap over op notenschrift, met dezelfde liedjes. De app van de methode wordt vandaag in 48 landen gebruikt. We gebruiken dezelfde methode ook met volwassenen die op latere leeftijd met piano beginnen.

Gratis

Speel samen een eerste liedje

We maakten een demoliedje dat je meteen in je browser kunt proberen. De app is gratis op iPhone, iPad en Android.

Open het demoliedje

Veelgestelde vragen

Bronnen

1. Gerry, D., Unrau, A., & Trainor, L. J. (2012). Active music classes in infancy enhance musical, communicative and social development. Developmental Science, 15(3), 398–407. doi:10.1111/j.1467-7687.2012.01142.x
2. Kirschner, S., & Tomasello, M. (2010). Joint music making promotes prosocial behavior in 4-year-old children. Evolution and Human Behavior, 31(5), 354–364. doi:10.1016/j.evolhumbehav.2010.04.004
3. Williams, K. E., Barrett, M. S., Welch, G. F., et al. (2015). Associations between early shared music activities in the home and later child outcomes. Early Childhood Research Quarterly, 31, 113–124. doi:10.1016/j.ecresq.2015.01.004
4. Zhao, T. C., & Kuhl, P. K. (2016). Musical intervention enhances infants' neural processing of temporal structure in music and speech. PNAS, 113(19), 5212–5217. doi:10.1073/pnas.1603984113

Gerelateerde artikelen

Wat het onderzoek zegt

Worden kinderen slimmer van muziekles?

Wordt je kind slimmer van muziekles of pianoles? Van het Mozart-effect tot hersenonderzoek: een heldere samenvatting van wat de wetenschap zegt over muziek en intelligentie bij kinderen.

Lees het artikel →

Gids voor ouders

Het juiste keyboard voor je kind: een gids voor ouders

Keyboardtips per leeftijd en budget, en waar je op let: een praktische gids voor ouders.

Lees het artikel →

Dr. Erman Türkili

Ontwikkelaar van de pianomethode met kleuren en vormen. Docent aan het conservatorium van de Bahçeşehir Universiteit.

Lid van de Europese Academie van Wetenschappen en Kunsten